Thức ăn hữu cơ cho gia cầm tự làm tại nhà là giải pháp giúp bà con tận dụng các nguyên liệu sẵn có như bắp, cám gạo, rau xanh, bí đỏ, trùn quế, cá nhỏ và phụ phẩm nông nghiệp phù hợp để giảm chi phí chăn nuôi. Khi phối trộn cân đối giữa năng lượng, protein, vitamin và khoáng chất, khẩu phần tự làm có thể hỗ trợ gia cầm phát triển khỏe mạnh, tăng sức đề kháng và nâng cao hiệu quả chăn nuôi. Bà con có thể kết hợp thức ăn lên men hoặc mô hình rau – trùn quế – gia cầm để tận dụng nguồn nguyên liệu tại chỗ. Tuy nhiên, cần tránh thức ăn ôi mốc, thay đổi khẩu phần đột ngột và không nên xem thức ăn hữu cơ là biện pháp thay thế vaccine, vệ sinh chuồng trại hay an toàn sinh học. Nguyên tắc quan trọng là đủ dinh dưỡng – nguyên liệu sạch – phòng bệnh đúng cách – tận dụng hợp lý để tiết kiệm chi phí.
Thức ăn hữu cơ cho gia cầm tự làm tại nhà đang được nhiều hộ chăn nuôi quan tâm vì có thể tận dụng nguyên liệu sẵn có như bắp, cám gạo, rau xanh, chuối, cá nhỏ, trùn quế… Nếu phối trộn hợp lý và bảo quản đúng cách, bà con vừa chủ động nguồn thức ăn, vừa giảm lãng phí và hỗ trợ đàn gà, vịt, ngan, ngỗng phát triển khỏe mạnh.
Điểm quan trọng là không nên hiểu “hữu cơ” đơn giản là gom thức ăn thừa cho gia cầm ăn. Một khẩu phần tốt vẫn phải cung cấp tương đối cân đối năng lượng, đạm, khoáng, vitamin và nước sạch.
Trong chăn nuôi nhỏ và vừa, chi phí thức ăn thường là khoản chi rất đáng kể. Nếu phụ thuộc hoàn toàn vào thức ăn mua sẵn, người nuôi khó chủ động khi giá nguyên liệu tăng.
Trong khi đó, tại nhiều vùng nông thôn có sẵn những nguyên liệu như:
Bắp, tấm, cám gạo
Rau lang, rau muống, bèo và các loại rau phù hợp
Chuối chín, bí đỏ
Cá nhỏ, phụ phẩm thủy sản phù hợp
Trùn quế
Một số phụ phẩm nông nghiệp sạch
Tận dụng đúng cách giúp giảm lượng thức ăn phải mua và hạn chế lãng phí nguồn nguyên liệu tại địa phương.
Tuy nhiên, tiết kiệm không đồng nghĩa với cho ăn càng rẻ càng tốt. Nếu khẩu phần thiếu đạm, khoáng hoặc năng lượng, gia cầm có thể chậm lớn, giảm đẻ và sức khỏe đàn kém.
Bắp là nguyên liệu khá quen thuộc. Bà con có thể xay nhỏ trước khi phối trộn để gia cầm dễ ăn hơn.
Ngoài bắp có thể sử dụng tấm, cám gạo và một số loại ngũ cốc phù hợp.
Đây thường là nhóm nguyên liệu chiếm tỷ lệ lớn trong khẩu phần vì cung cấp năng lượng cho hoạt động và tăng trưởng.
Chỉ cho ăn bắp và cám gạo thường không đủ cho gia cầm tăng trưởng tốt.
Bà con cần bổ sung nguồn protein phù hợp như đậu nành đã được xử lý nhiệt đúng cách, bột cá đạt chất lượng, cá nhỏ hoặc trùn quế.
Đối với hộ nuôi theo mô hình vườn, nuôi thêm trùn quế cũng là một cách tận dụng phân hữu cơ và tạo nguồn thức ăn bổ sung cho gia cầm.
Rau xanh cung cấp chất xơ cùng nhiều vitamin và khoáng chất. Có thể tận dụng rau lang, rau muống, bí đỏ hoặc nguồn rau sạch sẵn có tại địa phương.
Rau nên được rửa sạch và băm nhỏ trước khi cho ăn.
Không sử dụng rau bị mốc, thối, nhiễm thuốc bảo vệ thực vật hoặc không xác định được nguồn gốc.
Bà con có thể tham khảo cách phối nguyên liệu theo nguyên tắc:
Ngũ cốc tạo năng lượng + nguyên liệu giàu đạm + cám/phụ phẩm phù hợp + rau xanh + khoáng vitamin.
Ví dụ, với gia cầm trưởng thành nuôi thả vườn, có thể thử một mẻ nhỏ gồm bắp xay, cám gạo, nguồn protein phù hợp và một lượng rau xanh băm nhỏ.
Tuy nhiên, không nên áp dụng một tỷ lệ cố định cho tất cả gia cầm.
Gà con, gà thịt, gà đẻ trứng, vịt, ngan hay ngỗng có nhu cầu dinh dưỡng khác nhau. Đặc biệt với gà đẻ, khẩu phần cần chú ý protein, canxi và khoáng để duy trì sản lượng và chất lượng vỏ trứng.
Vì vậy, hộ nuôi thương phẩm quy mô lớn nên xây dựng khẩu phần theo từng giai đoạn hoặc tham khảo cán bộ kỹ thuật dinh dưỡng.
Một hướng được nhiều hộ chăn nuôi áp dụng là lên men một số nguyên liệu thức ăn bằng chế phẩm phù hợp.
Nguyên liệu có thể gồm cám, bắp xay và một số phụ phẩm thích hợp. Sau khi phối trộn, nguyên liệu được lên men theo đúng hướng dẫn của chế phẩm sử dụng.
Thức ăn lên men đúng kỹ thuật có thể cải thiện tính ngon miệng và khả năng sử dụng một số nguyên liệu.
Nhưng bà con cần đặc biệt chú ý: lên men không đúng không những không có lợi mà còn có nguy cơ làm thức ăn hư hỏng.
Nếu thức ăn xuất hiện mùi thối bất thường, mốc xanh, mốc đen hoặc có dấu hiệu hư hỏng thì nên loại bỏ, tuyệt đối không tiếc mà cho đàn ăn.
Thay vì chỉ nghĩ đến việc mua thức ăn, bà con có thể xây dựng một vòng tuần hoàn nhỏ trong trang trại.
Rau và phụ phẩm nông nghiệp phù hợp được tận dụng làm nguồn thức ăn bổ sung. Một phần vật liệu hữu cơ có thể phục vụ nuôi trùn quế. Trùn trở thành nguồn protein bổ sung cho gà, vịt.
Phân chuồng sau khi được xử lý đúng kỹ thuật lại có thể dùng làm phân hữu cơ cho cây trồng.
Mô hình này giúp tận dụng tài nguyên tại chỗ và giảm lượng chất thải phải bỏ đi.
Một sai lầm khá phổ biến là nghĩ rằng chỉ cần thức ăn tốt thì đàn gia cầm sẽ không mắc bệnh.
Thực tế, dinh dưỡng tốt hỗ trợ sức khỏe và sức đề kháng, nhưng không thay thế các biện pháp phòng bệnh.
Bà con vẫn cần duy trì chuồng trại khô ráo, mật độ nuôi phù hợp, nước uống sạch, vệ sinh máng ăn – máng uống, quản lý chất độn chuồng và thực hiện chương trình vaccine/phòng bệnh phù hợp với đàn.
Đặc biệt, thức ăn bị mốc có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe gia cầm. Vì vậy, nguyên liệu cần được bảo quản ở nơi khô, thoáng và tránh ẩm.
Sai lầm 1: Chỉ cho ăn bắp và cám. Khẩu phần dễ mất cân đối, đặc biệt thiếu protein và một số khoáng chất.
Sai lầm 2: Cho quá nhiều rau. Rau rất hữu ích nhưng không nên thay thế phần lớn thức ăn giàu năng lượng và protein.
Sai lầm 3: Tận dụng mọi loại thức ăn thừa. Thức ăn ôi, mốc, quá mặn hoặc không đảm bảo an toàn không nên dùng cho đàn.
Sai lầm 4: Thay đổi khẩu phần đột ngột. Khi chuyển sang thức ăn tự phối trộn, nên thay đổi từ từ và quan sát khả năng ăn, phân, tăng trọng và tình trạng sức khỏe đàn.
Sai lầm 5: Nghĩ rằng thức ăn hữu cơ có thể thay thế vaccine. Dinh dưỡng và phòng bệnh là hai phần bổ trợ cho nhau, không phải thay thế nhau.
Nếu đang cho đàn ăn hoàn toàn bằng thức ăn công nghiệp, bà con không nhất thiết phải chuyển 100% sang thức ăn tự làm ngay lập tức.
Có thể bắt đầu bằng việc tận dụng một phần nguyên liệu tại nhà, thử nghiệm trên nhóm nhỏ và ghi chép lượng thức ăn, tốc độ tăng trọng, tỷ lệ đẻ, tình trạng phân và sức khỏe đàn.
Sau một thời gian mới đánh giá nguyên liệu nào thực sự phù hợp.
Cách làm này an toàn hơn việc thay đổi toàn bộ khẩu phần chỉ vì muốn giảm chi phí.
Không có một công thức thức ăn tự làm nào rẻ nhất cho mọi vùng.
Hộ trồng bắp nên tận dụng bắp. Hộ có nguồn rau sạch có thể tận dụng rau. Hộ nuôi trùn quế có lợi thế về nguồn protein bổ sung. Những vùng gần nguồn phụ phẩm thủy sản phù hợp lại có cách tối ưu khác.
Do đó, bà con nên đặt câu hỏi:
“Quanh nhà mình đang có nguyên liệu gì an toàn, ổn định và rẻ?”
Từ đó mới xây dựng khẩu phần phù hợp thay vì cố sao chép nguyên xi công thức của một trang trại khác.
Thức ăn hữu cơ cho gia cầm tự làm tại nhà là hướng đáng tham khảo cho các hộ nuôi gà, vịt, ngan, ngỗng theo mô hình gia đình hoặc bán chăn thả. Giá trị lớn nhất của phương pháp này nằm ở khả năng tận dụng nguyên liệu địa phương, giảm lãng phí và chủ động hơn trong chăn nuôi.
Tuy nhiên, muốn đàn khỏe và hiệu quả kinh tế tốt, bà con cần nhớ 3 nguyên tắc: đủ dinh dưỡng – nguyên liệu sạch – phòng bệnh đúng cách.
Đừng chạy theo mục tiêu “thức ăn càng rẻ càng tốt”. Một khẩu phần rẻ nhưng khiến gia cầm chậm lớn hoặc giảm đẻ cuối cùng có thể lại tốn kém hơn.
Gia cầm ăn hoàn toàn thức ăn tự làm được không?
Có thể xây dựng khẩu phần tự phối trộn, nhưng cần đảm bảo nhu cầu dinh dưỡng theo loài và từng giai đoạn. Với người mới, nên chuyển đổi từng bước thay vì thay toàn bộ ngay.
Có nên cho gà ăn rau mỗi ngày?
Có thể bổ sung rau sạch với lượng phù hợp. Rau không nên thay thế hoàn toàn nguồn thức ăn giàu năng lượng và protein.
Trùn quế có thể cho gà ăn không?
Trùn quế có thể được sử dụng như một nguồn thức ăn giàu protein bổ sung trong khẩu phần khi được nuôi và sử dụng đảm bảo vệ sinh.
Thức ăn lên men có tốt không?
Có thể mang lại lợi ích khi nguyên liệu, chế phẩm và quá trình lên men được kiểm soát đúng kỹ thuật. Không sử dụng thức ăn đã mốc, thối hoặc có dấu hiệu hư hỏng.
Muốn gia cầm ít bệnh thì nên làm gì?
Cần kết hợp dinh dưỡng hợp lý với nước sạch, vệ sinh chuồng trại, kiểm soát mật độ, an toàn sinh học và chương trình vaccine/phòng bệnh phù hợp.
Đội ngũ biên tập Tri Thức Nhà Nông
Cám ơn bạn đã gửi đánh giá cho chúng tôi! Đánh giá của bạn sẻ giúp chúng tôi cải thiện chất lượng dịch vụ hơn nữa.
ĐÁNH GIÁ SẢN PHẨM